موزه مقدم در تهران: ارزشمندترین خانه جهان

شلوغی و هیاهو حوالی میدان امام خمینی و حسن آباد تهران آنقدر زیاد است که کمتر کسی متوجه در این موزه منحصر بفرد در خیابان شیخ هادی می شود. به گفته خبرگزاری مهر، موزه مقدم درست در میان این  شلوغی ها واقع شده است. با این حال، به محض اینکه پای خود را داخل دالان—هشتی—ورودی خانه می گذارید، به سرعت زندگی مکانیکی روزمره خود را فراموش خواهید کرد. دیوارها اجازه ورود این شلوغی ها و هیاهوها را به محیط محصور شخصی داخل خانه، که امروزه به نام ارزشمندترین خانه جهان از آن یاد می کنند، نمی دهد.

این عنوان از دهه 50 و 60 میلادی به بعد مصطلح شد وقتی که پروفسور پوپ (Pope)، مورخ آمریکایی مقاله ای با عنوان: سیری در هنرهای ایرانی، در مجله “سپید و سیاه” راجع به این خانه منحصربه فرد و اشیاء تاریخی گرانبهای درون آن به چاپ رساند. این خانه متعلق به محسن مقدم، کوچکترین پسر احتساب الملک، شهردار دوره ناصرالدین شاه، بود.

محسن از کودکی شیفته نقاشی بود. در مکتب کمال الملک هنر نقاشی را آموخت. حتی می توان تصویر او را در نقاشی مشهوری که کمال الملک از کلاسش کشیده بود دید. بعدها، محسن به همراه برادرش حسن، برای آموختن و مطالعه هنر نقاشی به سوئیس فرستاده شدند. وی در طول جنگ جهانی دوم به ایران بازگشت، اما بار دیگر، این بار برای مطالعه باستان شناسی و تاریخ، جلای وطن کرد. به موجب بازگشت به خانه، محسن به همراه گروههای باستان شناسی، سفرهای بسیاری به سایتهای تاریخی نظیر دیلمان و شوش انجام داد و در آنجا به بررسی و نظارت پرداخت.

محسن مقدم یکی از اولین باستان شناسان ایرانی بود که با متخصصین بزرگ این رشته در چندین سایت تاریخی همکاری کرده است. او مؤسس دانشگاه هنرهای زیبا بود و در دانشگاه تهران تدریس می کرد. او و همسر فرانسویش زندگی خود را وقف ایجاد یک موزه برای نگهداری اشیاء باستانی در حال تخریب و نابودی کردند. این زوج که در عمارت مقدم زندگی می کردند، تصمیم گرفتند تا هیچوقت ازدواج نکنند و در عوض، از اشیاء گرانبهای تاریخی همچون فرزندان خود مراقبت کنند و آنها را برای نسلهای آتی حفظ نمایند.

خانه ای که اکنون به نام موزه مقدم شناخته می شود یکی از مجللترین خانه های دوره قاجاریه بوده و دو بخشی که معمولا در خانه های قدیمی ایرانی یافت می شود، یعنی بیرونی (بخش عمومی) و اندرونی (بخش خصوصی و شخصی) را داراست. در کنار دیگر جزئیات و بخشهای شگفت انگیز سازنده این خانه پرشکوه، می توان کاشی های بسیار ارزشمند و طلایی رنگی را مشاهده کرد که مقدم برای حفظشان آنها را در مکانی مناسب درون دیوارها نصب کرده است. برخی از این کاشی ها در دنیا بی نظیر هستند.

مجموعه منسوجات مقدم نیز یکی از ناب ترین این مجموعات در جهان است. این مجموعه ها اکنون در درون خود عمارت به صورت منجمد نگه داری می شود و تنها یکی از آنها در درون یک قاب شیشه ای در معرض دید عموم قرار گرفته است. علاوه بر تمامی دربها و دیوارهای کاشی کاری شده در عمارت باشکوه مقدم، یک اتاق کوچک نیز در کنار درب ورودی زیرزمین وجود دارد که تمامی دربها و دیوارهایش با سنگهای ارزشمند و مرجانهای زیبا تزئین شده است.

مقدم در خاطرات خود گفته است او این اشیاء را که از ارزشمندترین اشیاء تاریخی هستند و اکنون در معرض دید عموم گذاشته شده اند، یا از دست فروشان خریداری کرده است و یا از مالکانی که قصد داشتند خانه های تاریخی خود را با هرچه که درونشان هست تخریب کنند. مقدم، دیگر اشیاء را نیز که به خارج از کشور قاچاق شده بودند و یا درون ایران دست به دست می چرخیدند، با استعانت از دارایی و ثروتی که به ارث برده بود خریداری کرد تا بتواند آنها را در ایران نگه دارد یا به ایران بازگرداند.

در عین حال، برخی از این اشیاء تاریخی از طرف سفرا یا میهمانان خارجی به او هدیه داده شده اند؛ مثل آنهایی که گمان می رود متعلق به اورشلیم باشند. همچنین برخی دیگر از این اشیاء، نظیر ظرفهای سفالی قرمز چشمه علی که به هزاره پنجم قبل از میلاد مسیح باز میگردند، بسیار ارزشمند هستند و کسی نمی داند که چگونه به این خانه راه یافته اند. این اشیاء قرار است توسط اداره کل موزه های دانشگاه تهران، که هم اکنون بر موزه مقدم نظارت می کند، مورد بررسی و مطالعه قرار گیرند.

مقدم منزل خانوادگیش را در سال 1972 (1351) وقف دانشگاه تهران کرد و در سال 1987 (1366) چشم از جهان فرو بست. پس از مرگ او، این خانه تحت مراقبت و سرپرستی یار همیشگی او قرار داشت تا اینکه این خانم در سال 1990 (1369)، خانه را در اختیار دانشگاه تهران قرار داد. در این موزه از آگوست سال 2009 (مرداد سال 1388) و پس از اتمام کار مرمت آن، به روی عموم گشوده شد.

*عکسها و متن، با اندکی تصرف از مجله هنری طاووس، نشریه‌ی الکترونیکی نشر هنر ایران، برداشته شده اند؛ بنیانگذار و رئیس فعلی این نشریه، خانم منیژه میرعمادی هستند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


*

 

Subscribe to Website via Email

Membership
A member of the Professional Travel Bloggers Association